Nudności oraz związane z nimi wymioty to bardzo dokuczliwe dolegliwości, które utrudniają funkcjonowanie i znacznie pogarszają jakość codziennego życia. Ich przyczyny mogą być różne, ponieważ mdłości są odpowiedzią na bodźce zarówno fizjologiczne, jak i patologiczne.
Odruch wymiotny najczęściej jest naturalną reakcją organizmu na ostre zatrucia pokarmowe lub stany prowadzące do nadmiernego rozdęcia przewodu pokarmowego. Niemniej nudności i wymioty mogą wynikać również z czynników takich jak:
Leczenie zwykle ma wymiar przyczynowy, ale w przypadku nawracających problemów stosuje się leki działające objawowo. Należy przy tym pamiętać o wyrównywaniu zaburzeń wodno-elektrolitowych, ponieważ wymioty zwiększają ryzyko odwodnienia organizmu.
Wielość czynników, które wpływają na występowanie nudności i wymiotów, sprawia, że do leczenia tych objawów wykorzystuje się różne rodzaje preparatów. Ich podział wynika z tego, że oddziałują na odmienne receptory organizmu. Dzięki temu można lepiej dopasować lek do realnej przyczyny niepożądanego stanu zdrowia.
Leki prokinetyczne, które są pochodną benzamidu, to preparaty stosowane zarówno w hamowaniu wymiotów, jak i leczeniu chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego, refluksu czy gastroparezy.
Mechanizm działania prokinetyków polega na zaciskaniu mięśnia zwieracza wpustu żołądka oraz poprawie jego perystaltyki, a także przełyku i dwunastnicy. Taki efekt jest zasługą tego, że benzamid wykazuje agonistyczny wpływ na receptory 5-HT4 i pobudza obwodowe uwalnianie acetylocholiny – neuroprzekaźnika, który wpływa m.in. na czynność przewodu pokarmowego.
Przeciwwymiotne leki neuroleptyczne działają na podstawie blokowania receptorów dopaminowych D2 w pniu mózgu. Wykazują one również właściwości przeciwhistaminowe oraz cholinolityczne. Neuroleptyki stosuje się m.in. w przypadku:
W latach 80. ubiegłego wieku neuroleptyki były bardzo popularnym i powszechnym rozwiązaniem. Jednak obecnie nie uznaje się ich za leki, od których zaczyna się leczenie. Neuroleptyczne preparaty włączane są do terapii dopiero na późniejszych etapach, gdy nie pomagają inne.
Medykamenty z tej kategorii blokują receptory 5-HT3, które odpowiadają za uwalnianie serotoniny w jelicie cienkim. Obecność tego hormonu w przewodzie pokarmowym generuje nudności oraz wymioty.
Najpopularniejszą substancją, którą wykorzystuje się w antagonistach receptorów serotoninowych 5-HT3, jest ondansetron. Występuje on zarówno w formie tabletek, jak i czopków na wymioty. Pozostałe leki z tej kategorii przyjmują też kształt plastrów czy preparatów dożylnych.
Antagoniści receptorów neurokininowych NK1 to leki, które hamują reakcje wywoływane przez substancję P – neuroprzekaźnik tachykininy. Wstrzymanie tej aktywności silnie przeciwdziała wymiotom.
Intensywne działanie medykamentów z omawianej grupy sprawia, że stosuje się je głównie w leczeniu pooperacyjnym lub przy objawach wywołanych terapią przeciwnowotworową.
Do zahamowania wymiotów, które są skutkiem leczenia chorób nowotworowych, można wykorzystać również kannabinoidy. Medykamenty bazujące na substancjach konopnych mają zastosowanie zwłaszcza w przypadku złej reakcji organizmu na chemioterapię.
Wymioty wynikające z choroby lokomocyjnej lub nieprawidłowej pracy błędnika leczy się przy pomocy preparatów przeciwhistaminowych pierwszej generacji.
Ten typ medykamentów blokuje receptory histaminowe H1. Dzięki temu dobrze sprawdzają się one przy nudnościach w okresie ciąży czy po operacjach. Leki przeciwhistaminowe najczęściej mają formę tabletek, ale mogą przybierać też postać plastrów czy gumy do żucia na wymioty.
Do leczenia nudności lokomocyjnych i zapobiegania wymiotom podczas podróży służą również preparaty cholinolityczne. Zazwyczaj mają one formę tabletek doustnych lub plastrów.
Te pierwsze zaczynają oddziaływać na organizm znacznie szybciej – efekty czuć już po ok. 30 min od przyjęcia leku. Jednak jego działanie z reguły utrzymuje się krócej niż w przypadku przezskórnej aplikacji.
Benzodiazepiny to leki anksjolityczne. Oznacza to, że działają one uspokajająco i redukują przykre odczucia, w tym również nudności. Przeciwwymiotne właściwości benzodiazepinów nie są jednak na tyle silne, aby przyjmować je w monoterapii. Dlatego zaleca się ich stosowanie jako uzupełnienie leczenia innymi lekami na wymioty.
Anksjolityczne preparaty najczęściej znajdują zastosowanie w przypadku nudności pooperacyjnych, mdłości wywołanych przez chemioterapię lub wymiotów opornych na inne, standardowe medykamenty.