Uczulenie na retinol – czy to możliwe? Co zrobić? [RADY EKSPERTA]

Retinol to niezwykle skuteczny składnik, jednak nie każdy wie, że może powodować reakcje skórne, które łatwo pomylić z alergią. Jak rozpoznać, czy objawy to efekt podrażnienia, czy alergii? Ekspert Super-Pharm, kosmetolog Agnieszka Antczak, wyjaśnia, czym różnią się te reakcje oraz jak uniknąć problemów, stosując retinol w codziennej pielęgnacji.

Retinol należy do grupy związków będących pochodną witaminy A (retinoidów). W kosmetykach występują głównie w formie retinolu i retinalu, w przypadku miejscowych leków na receptę w formie czystego kwasu retinowego (tretinoiny) lub adapalenu. Związki te wykazują się bardzo dużą efektywnością, działają na różne problemy skórne (zmarszczki, rozszerzone pory, zaskórniki, przebarwienia). Mogą niestety również (szczególnie gdy są nieprawidłowo stosowane) wywołać podrażnienie.

Podrażnienie i alergia bardzo często dają na skórze podobne do siebie objawy, co sprawia że trudno jest ocenić z czym mamy do czynienia. Jest jednak kilka cech, dzięki którym można je odróżnić: 

• Czas pojawienia się zmian 

W przypadku podrażnienia jest to reakcja natychmiastowa pojawiająca się po kilku minutach, jeśli chodzi o alergie tutaj czas może być bardzo różny, czasami objawy pojawiają od razu, a czasem nawet po kilku dniach (24-72h), co sprawia większe problemy w kontekście identyfikacji czynnika wywołującego alergię.

• Czas trwania reakcji 

Podrażnienie zazwyczaj ustępuje po usunięciu czynnika drażniącego i zastosowaniu substancji łagodzących, w przypadku alergii często samo odstawienie alergenu nie eliminuje objawów od razu i mogą one utrzymywać się znacznie dłużej.

• Miejsce występowania

W przypadku podrażnienia, zmiany występują tylko w miejscu gdzie działał czynniki drażniący, natomiast przy alergii, objawy mogą wystąpić na całym ciele, w miejscach w których nie było żadnego kontaktu z substancją.

• Nasilenie objawów

Jeśli chodzi o podrażnienie skóry to im wyższe stężenie substancji i dłuższy czas ekspozycji tym objawy są bardziej nasilone i podrażnienie skóry jest większe, przy alergii nie ma znaczenia dawka i czas ekspozycji.

Czy zatem podrażnienie po retinolu jest alergią ? Nie. To tzw. reakcja retinoidalna, będąca skutkiem wprowadzenie zbyt dużej ilości witaminy A do skóry.

Reakcja retinoidalna to silne podrażnienie po retinolu, które łatwo pomylić z uczuleniem na retinol. Pojawia się w ciągu kilku dni od rozpoczęcia stosowania (jest to czas potrzebny do skumulowania witaminy A w skórze, aż przekroczy ona fizjologiczne stężenie), a objawy utrzymują się około 5-7 dni, chociaż czasami ten czas może się wydłużyć.

Najsilniejsza reakcja występuje w przypadku retinoidów dostępnych na receptę, znacznie mniejsza w przypadku kosmetyków. Okazuje się, że przyczyną takiej reakcji jest drażniące działanie kwasu karboksylowego (znajdującego się w cząsteczce retinolu), który w kontakcie ze skórą uwalnia cytokiny prozapalne wywołujące wszystkie wyżej wymienione objawy. 

„Alergia na retinol”, czyli reakcja retinoidalna, charakteryzuje się:

• świądem
• rumieniem
• często również łuszczeniem się naskórka

• Minimalizm pielęgnacyjny 

Ogranicz stosowanie kosmetyków do minimum, do mycia stosuj delikatną emulsję myjącą (unikaj wysuszających żeli), na dzień stosuj krem z filtrem. Dodatkowo możesz wprowadzić do pielęgnacji łagodzącą wodę termalną, która jest bogata w mikroelementy.

• Pielęgnacja łagodząca podrażnienie skóry po retinolu

Gdy na skórze pojawi się podrażnienie, wprowadź do swojej pielęgnacji krem z zestawem łagodzących substancji. Świetnym składnikiem jest np. wąkrota azjatycka, która wykazuje silne właściwości przeciwzapalne i przyspieszające gojenie skóry.

POLECANE PRODUKTY:

• Avene Cicalfate+ Nawilżająca Emulsja Regenerująca

To emulsja regenerująca, która idealnie sprawdza się w łagodzeniu różnego rodzaju podrażnień. Zawiera składniki o działaniu regenerującym i ochronnym, takie jak sukralfat, wspierający procesy odbudowy skóry, co pomaga złagodzić zaczerwienienia i dyskomfort.

• La Roche-Posay Effaclar H Isobiome Krem Nawilżający

Bardzo dobry krem nawilżający dla skóry podrażnionej, szczególnie tej po zastosowaniu retinolu. Dzięki niacynamidowi i składnikom odżywczym, krem wspiera barierę ochronną skóry, redukując uczucie suchości i ściągnięcia, często towarzyszące reakcjom retinoidalnym.

• Avene Cleanance Hydra

To krem łagodzący dla skóry nadwrażliwej i wysuszonej. Dzięki nawilżającym składnikom, takim jak woda termalna Avene, przywraca komfort i równowagę.

• Bielenda Hydro Lipidum Maksymalna Tolerancja Emulsja Myjąca

To delikatna emulsja myjąca, która nie narusza bariery ochronnej skóry, co czyni ją idealną do pielęgnacji skóry podrażnionej retinolem. Składniki lipidowe nawilżają i oczyszczają bez wysuszenia, minimalizując ryzyko dodatkowych podrażnień.

• Bioderma Sensibio Gel Moussant

Łagodny żel myjący, który skutecznie oczyszcza, nie uszkadzając delikatnej bariery skóry. Odpowiedni dla skóry wrażliwej po retinolu, dzięki formule bez detergentów SLS, wspiera łagodzenie podrażnień i redukuje dyskomfort związany z przesuszeniem.

• Bioderma Cicabio Creme+ SPF 50

Bioderma Cicabio Creme+ SPF 50 to krem z filtrem, który zapewnia wysoką ochronę przeciwsłoneczną, co jest kluczowe przy pielęgnacji skóry podrażnionej retinolem. Wzbogacony o kompleks łagodzący, pomaga regenerować skórę i chroni ją przed szkodliwym promieniowaniem UV.

•  Wizyta u dermatologa

Gdy objawy nasilają się i nie pomagają łagodzące kosmetyki, a dodatkowo pojawia się świąd, pieczenie i obrzęk, konieczne może być skonsultowanie stanu skóry z dermatologiem. Może on przepisać łagodzące świąd leki przeciwhistaminowe lub stosowanie leków przeciwzapalnych, np. z hydrokortyzonem.

Jak zminimalizować ryzyko podrażnienia po retinolu? Oto 4 najskuteczniejsze sposoby:

• Zacznij od małych dawek i niskiego stężenia 

Najmniej drażniącą substancją jest retinal (nie licząc palmitynianu retinolu, który nie wykazuje takich właściwości aktywnych jak retinol i innego jego pochodne) warto zacząć przygodę z retinoidami właśnie od tego związku, w kosmetykach występuje on w stężeniu od 0,05-,01%, po przyzwyczajeniu skóry można przejść do retinolu zwiększając stopniowo jego stężenie (0,3%-2%), warto pamiętać o tym, żeby stosować retinol 2x w tygodniu stopniowo zwiększając liczbę do dni do maksymalnie 5x w tygodniu.

• Wprowadź do pielęgnacji substancje kondycjonujące barierę naskórkową 

Podczas stosowania retinolu warto wprowadzić do pielęgnacji dodatkowe substancje wzmacniające i uszczelniające barierę naskórkową. Wprowadź do pielęgnacji sera, kremy lub maski, które zawierają ceramidy, kwasy tłuszczowe (np. kwas linolowy), skwalan, wąkrotę azjatycką, niacynamid, aminokwasy i inne składniki NMF.

• Odstaw inne składniki aktywne

Podczas wprowadzania retinolu do pielęgnacji, odstaw wszystkie składniki aktywne (kwasy AHA, BHA, enzymy, duże stężenia witaminy C, szczególnie w formie czystego kwasu askorbinowego), ogranicz stosowanie masek oczyszczających, sprawdź czy produkty myjące nie mają w składzie mocnych detergentów np. SLS czy kwasów, zamień je na lekkie emulsje lub pianki.

• Nie zapominaj o cynku (suplementacja, kosmetyki)

Retinol, żeby mógł działać w skórze i wykazywać swoje właściwości, musi zostać przekształcony do swojej aktywnej formy, kwasu retinowego, do zajścia tej reakcji potrzeby jest enzym, dehydrogenaza RDH, którego aktywność zależy od obecności cynku. Niedobór cynku w skórze to brak efektywnego działania retinolu i większe ryzyko podrażnień. Na kilka tygodni przed wprowadzeniem retinolu, wprowadź do diety cynk lub rozpocznij suplementację, możesz również wybrać krem lub serum z cynkiem.

Bibliografia:

1.Bojarowicz H, Płowiec A. Influence of vitamin A on skin condition. Probl Hig Epidemiol. 2010;91:352–6. 

2.Khalil S, Bardawil T, Stephan C, et al. Retinoids: a journey from the molecular structures and mechanisms of action to clinical uses in dermatology and adverse effects. J Dermatolog Treat. 2017;28:684–96. doi: 10.1080/09546634.2017.1309349